OPGELET: deze webles wordt vanaf begin 2010 vervangen door http://www.begeleidzelfstandigleren.com/aardrijkskunde/vijfdes/aardrotatie/aardrotatie.html - pas uw bookmarks aan
4.1 Overzicht van de bewegingen
AARDROTATIE
Opdracht 1
Beschrijf aan de hand van de animatie welke twee bewegingen de aarde in het zonnestelsel maakt.
De aarde:
-
-
Deze twee bewegingen hebben heel wat gevolgen voor ons dagelijks leven. Daarom gaan we ze uitvoerig bestuderen in de volgende twee lessen.
4.2 De aardrotatie of aswenteling
4.2.1 Definties en beschrijving
Definities
Rotatie: het draaien (wentelen) van een hemellichaam rond zijn as
Aardrotatie: het draaien (wentelen) van de aarde om haar as
Rotatietijd of rotatieduur: de tijd nodig voor één volledige rotatie
Opdracht 2
Open de animatie en beschrijf de zin van de beweging van de rotatie (van west naar oost, van oost naar west, in wijzerzin of in tegenwijzerzin). Gebruik de hendel links van de aarde om het gezichtspunt te veranderen.
Vanaf de noordpool
Langsheen de evenaar
Vanaf de zuidpool
4.2.2 Gevolgen van de aardrotatie
AFWISSELING VAN DAG EN NACHT
Schijnbare beweging van de sterren aan de hemel | Schommeling van de temperatuur in de loop van de dag |
Opdracht 3
Open het dag- en nachtbeeld van onze aarde.
Stel bovenaan als coördinaten Gent (zoek de coördinaten op met Encarta of met Google Maps) in, naargelang je locatie.
Stel als datum vervolgens 15 november 2008 (2008-11-15) en als tijd 15:00 UTC in.
Vergroot het beeld door onderaan bij image size 320 te vervangen door 800.
Duid in onderstaande tabel aan of er in het gebied dag of nacht heerst op dat moment. Gebruik daarvoor een atlas of kaartenprogamma.
Denemarken
Finland
het Arabisch schiereiland (grootste deel)
de Zwarte Zee
AFWISSELING VAN EB EN VLOED
Opdracht 4
De aardrotatie zorgt niet voor het ontstaan van getijden, maar wel voor de afwisseling tussen eb en vloed. Noteer voor Knokke de gevraagde tijdstippen van hoogwater.
Noteer het eerstvolgende tijdstip van hoogwater (vandaag)
................................................................................................................................
Noteer het tijdstip van hoogwater minstens 24 uur later (morgen)
................................................................................................................................
Bereken het verschil in uren en minuten tussen beide tijdstippen.
................................................................................................................................
VERSCHIL IN OMTREKSNELHEID
Opdracht 5
De rotatietijd van de aarde bedraagt 24 uur. Dit houdt in dat in één dag tijd elk punt op aarde een cirkel (360 °) beschrijft rond de aardas, ongeacht de geografische breedte. De hoeksnelheid bedraagt daarom voor elk punt op aarde 360° / 24 uur.
De omtrek van die cirkel verschilt wél van punt tot punt en hangt af van de geografische breedte. Gebruik de animatie om voor de onderstaande plaatsen op aarde de omtreksnelheid (= de booglengte per tijdseenheid, in km/h) te berekenen.
Zoek de coördinaten op met Encarta of met Google Maps.
Formuleer aan de hand van je bevindingen een besluit.
Besluit
AFPLATTING VAN DE AARDE
Definitie
Afplatting = (evenaarsdiameter - polaire diameter) / evenaarsdiameter
Opdracht 6
Bereken de afplatting van volgende planeten. Gebruik de waarde van de diameter voor de evenaarsdiameter
Mercurius
Aarde
Saturnus
AFBUIGING VAN DE WINDEN (PROJECTIELEN, VLIEGTUIGEN...): DE CORIOLISAFBUIGING
Afbuiging in het noordelijk en in het zuidelijk halfrond | Lanceer zelf een projectiel | Afbuiging in het noordelijk halfrond | Afbuiging, speeltuin-stijl - aanrader! | Het effect van de Corioliskracht op astronauten | Coriolis: animatie 1 en 2 (bron)
Opdracht 7
Zoek de zin van de afbuiging in elk halfrond.
noordelijk halfrond
zuidelijk halfrond
DE TIJDSINDELING
Zie ook presentatie | Waar staat de zon op dit moment op zijn hoogste punt (middag ten opzichte van de zon)?
In de loop van de geschiedenis heeft de mens manieren ontwikkeld om de tijd in te delen. De voorbeelden die wij bespreken zijn:
- de zonnetijd,
- de zonetijd en
- conventionele tijd.
De huidige tijdsindeling wordt sterk bemoeilijkt door het gebruik van zomer- en wintertijd.
Definitie
De zonnetijd is gebaseerd op de stand van de zon. Het is middag als de zon op zijn hoogste punt boven de horizon staat. De dag wordt verder in 24 uren verdeeld.
Opdracht 8
Beantwoord de vragen met behulp van de interactieve conventionele tijdzonekaart. Stel de tijd in op 12.00 uur Belgische tijd.
Als het bij ons 12 uur is, hoe laat is het dan in London? ...........
En hoe laat is het dan in India? ............
Hoeveel conventionele tijdszones kent China? ..............
Opdracht 9
België kent ook zomertijd en wintertijd. Beantwoord de volgende vragen. Noteer in het besluit kort wat het verschil is tussen de verschillende manieren om de tijd uit te drukken en hoe wintertijd en zomertijd berekend worden.
Wanneer zullen we de eerstvolgende keer opnieuw de tijd op de klok moeten aanpassen? ...........
Met welke aanpassing zullen we dan te maken hebben: met wintertijd of met zomertijd ? ............
Moeten we dan een uur bijtellen of aftrekken? ..............
Betekent dit dat we een uur vroeger moeten opstaan of dat we een uur langer in bed kunnen blijven liggen?
Besluit
Zonnetijd:
Zonetijd:
Conventionele tijd :
Zomertijd =
Wintertijd =
Opdracht 10 (UITBREIDING)
Maak de oefening op tijdsberekening.
Vraagstuk 1
gegeven: op 133°30' WL is het 9h 12m zonnetijd
gevraagd: hoe laat is het op 43°15' WL zonnetijd en zonetijd
oplossing:
zonnetijd
stap 1: bepaal het hoekverschil tussen het gegeven en het gevraagde
................................................................................................................................................
stap 2: zet deze hoek om in tijd
................................................................................................................................................
stap 3: bereken de zonnetijd
................................................................................................................................................
zonetijd
stap 1: zoek de dichtste centrale meridiaan (= veelvoud van 15°) bij het gevraagde
....................................................................................................................................................
stap 2: bepaal het hoekverschil tussen deze meridiaan en het gevraagde
....................................................................................................................................................
stap 3: zet deze hoek om in tijd
.....................................................................................................................................................
stap 4: bereken de zonetijd
.....................................................................................................................................................
Vraagstuk 2
gegeven: op 78°45' WL is het 11h45m zonnetijd
gevraagd: hoe laat is het op 23°15' OL zonnetijd en zonetijd
Extra
Kan je deze oefening ook oplossen als de opgave 11h 45min zonetijd zou zijn?
De oplossing is 18h 45 min zonetijd en 18h 18min zonnetijd.
Of maak de interactieve oefening.
PLAATSBEPALING OP AARDE
Overzichtsfiguur cirkels op aarde | Horizoncoördinaten | Leuke oefening | Nog een animatie | Grote cirkels | De Poolster gaat niet onder
SAMENVATTING
Het bepalen van de ligging van een plaats op aarde gebeurt met twee soorten cirkels:
- .......................................... die de polen met elkaar verbinden en
- .......................................... die evenwijdig lopen met het evenaarsvlak.
De ligging plaats op aarde wordt uitgedrukt als .................................. en ........................................ .
De ............................................. is de booglengte van een plaats tot de evenaar.
De ............................................. is de booglengte van een plaats tot de meridiaan van Greenwich.
Het zenit is het punt boven de waarnemer (staat in het midden van een sterrenkaart).
We hebben al gezien dat je de Poolster (althans in het noordelijk halfrond) kan gebruiken om de geografische breedte mee te bepalen:
de hoogte van de poolster komt overeen met de geografische breedte (op 90 °NB staat ze in het zenit, op de evenaar komt ze net boven de horizon uit).
Opdracht 10 (UITBREIDING)
De duur van de rotatie is afhankelijk van het gekozen referentiepunt. Maak de volgende oefening.
ZONNETIJD OF STERRENTIJD?
